Srednjovjekovne komunikacije, kopneni putevi između V i XV vijeka. Rimsko carstvo je do kraja III v. uveliko formiralo veoma dobru putnu mrežu kroz provinciju → Prevalis, koja će kasnije postati okosnica i srednjovjekovnih komunikacija. Glavnim magistralnim pravcima obuhvaćen je cio Prevalis, obalskim putem Narona–Skodra preko → Budve i → Ulcinja, i kontinentalnim, od Narone preko Panika i Salthue (→ Riječani) na → Birziminijum i dalje ka Skadru (→ Antičke komunikacije). Sporednim putevima se dolazilo do velikih latifundijskih posjeda, koja su nerijetko postajala manastirska zemljišta ili srednjovjekovna sela. Tim rimskim komunikacijama preko kojih se dolazilo i do carskog, onog najglavnijeg, Ignjatijevog puta (via Egnatia), Prevalis je bio povezan sa Mezijom, Dardanijom, Makedonijom Salutaris i Novim Epirom. Ovi drumovi, građeni i održavani zbog prosperita rimskog građanina, u VI i VII v. odjednom su postali dio njegove propasti, jer su bili glavni putni pravac avarskih i slovenskih razaranja, da bi kasnije tim istim putevima počeli da dolaze i naseljavaju ove prostore. U srednjem vijeku postojale su dvije kategorije puteva – „ceste” i „putevi”. Pod cestama se podrazumijevao glavni put, dok je pojam put načelno predstavljao onaj lokalnog značaja. Koristili su se i nazivi drum, veliki put i kolnik, a veoma često putevi su dobijali imena po gradovima i mjestima: carigradski, dubrovački, trebinjski, prištinski i drugi. Veliki putevi i velike ceste označavaju stare rimske puteve, koji se nazivaju via regis, ili u srednjovjekovnim poveljama „stari put” (la via antiqua). Putevi se u srednjovjekovnoj Zeti mogu podijeliti na one koji su bili u priobalju, one koji su prolazili zaleđem i na puteve koji su sa Primorja kretali prema unutrašnjosti. Putevi koji su kretali iz Zetskog primorja prema Srbiji, uglavnom od → Kotora do ušća rijeke Drima, zvali su se opštim imenom Via de Zenta. To je spoj puteva u pravcu → Ribnice, odakle se račvao prema sjeveru – dolinom rijeke Zete ili dolinom rijeke Lima. Polazne tačke su bila morska pristaništa (Bar, koji je vjekovima bio alternativna luka Skadra, Budve i Kotora). Druga grupa puteva je obuhvatala one puteve koji su od Ulcinja, do ušća rijeke Drim, vodili prema Skadru, preko → Svača i Danja, zatim rijekom Bojanom pored velikog trgovišta Sveti Srđ i Vakh (blizu Skadra), ili rijekom Drimom do Lješa, a odatle kopnenim putem za Danj i dalje za Prizren. Put iz Kotora vodio je na Njeguše, a odatle preko Krivačkog Ždrijela na Cetinje, pa pored grada Sokola (→ Soko grad u Štitarima) prema dolini Zete, i dalje za Podgoricu preko sela Ulića ili Rijeke Crnojevića (→ Obod). Arapski putopisac Idrisi u XII v. opisao je put iz Senja i Zadra, preko Splita, Dubrovnika i Kotora, prema Draču. Iz Bara put je imao dva pravca. Jedan je vodio preko prevoja Sutorman za Crmnicu, Rijeku Crnojevića i dalje za Podgoricu. Ovaj drugi, za Ulcinj, prolazio je preko Mrkovskog (Mrkojevićkog) i Anamalskog polja. Osim navedenih, poznati su putevi koji su spajali → Risan sa → Onogoštom preko Grahova, zatim put koji je iz Onogošta vodio preko Lukavice, Šavnika i Drobnjaka za Pljevlja. Iz Podgorice je vodio veoma važan put preko → Meduna, pa prevojem Kolštice i Kristitora na katun i jezero Rikavac, a zatim Skrobotnicom u dolinu Vrmoške rijeke, pored sela Grnčara, za Gusinje i Plav. Druga grupa puteva Via de Zenta koja se spajala u Skadru i Danju, dalje je vodila u oblast Prizrena. Skadar je bio povezan sa Ribnicom, Plavom i Kosovom. U Danju su se spajali skadarski put sa putem iz Lješa, koji je vodio iz pravca Drača ili sa ušća rijeke Drima. Ovim putem su krstaši Rajmunda iz Tuluza prošli u prvi krstaški vojni pohod (1096/97), a isti put je, prema Stefanu Prvovjenčanom (1196–1202 i 1204–1217), koristio Epirski despot Mihailo I Drački, kada je iz Drača zauzeo Skadar. Rijekom Bojanom, a zatim Drimom plovilo se do Lješa, ili podno Mirditskih planina do Puke (rimska Epicaria). Svi ovi putevi su imali i svoje alternativne pravce, a mnogi od njih su bili održavani, jer su bili okosnica trgovačkog prosperiteta Zete, Kotora i Dubrovnika.