Grad, naselje sa razvijenim urbanim funkcijama, na prvom mjestu upravno-političkim, organizacionim, ekonomskim i socijalnim. Začeci naselja čiji će razvoj dovesti do pojave grada na području Crne Gore, javljaju se u drugoj polovini V milenijuma p. n. e., odnosno sa počecima upotrebe metala – bakra. U ovom periodu započinju velika i dugotrajna pomjeranja zajednica, koja u okviru Balkana zahvataju i prostore Crne Gore i koja su, između ostalog, obilježena i pojavom Indoevropljana. Ova pomjeranja zajednica biće karakteristična i za naredno, → bronzano doba, da bi se tek sa razvijenim → gvozdenim dobom zajednice stabilizovale i etnički izdiferencirale. Izloženi stalnim pritiscima od strane novopridošlih zajednica, starosjedioci su bili primorani da potraže sigurnija mjesta za formiranje svojih naselja. Biraju se dominantna, prirodno zaštićena uzvišenja na kojima se, poštujući osnovnu konfiguraciju terena, u prvom momentu, formiraju naselja tipa privremenih skloništa pred neposrednom opasnošću, tzv. refugijumi. Istovremeno, sa formiranjem ovih naselja, začinje se i gradnja naselja tipa → gradine, oko koje se okuplja dio stanovništva, tako da s vremenom ona postaje značajan centar trajnog karaktera. Gradine su često zaštićene bedemima u suhozidu i mogu se prostirati na nekoliko terasa sa podgrađem u njihovom podnožju. Ovakva gradinska naselja poznata su sa gotovo čitavog prostora Crne Gore i ona tokom starijeg gvozdenog doba predstavljaju dominantan tip. Stupajući u kontakt sa grčkim svijetom, tip gradinskog naselja se mijenja, dobijajući osnovne karakteristike helenističkih gradova. Bedemi oko ovih naselja su izgrađeni na poseban način, uz upotrebu velikih kamenih blokova, slaganih u horizontalne redove, u tzv. kiklopskoj, odnosno megalitskoj tehnici, dok je na najvišem i najbolje zaštićenom mjestu formirana akropola, odnosno gradska tvrđava, koja je, po pravilu, poprečnim zidom odvojena od podgrađa. Ovakva obilježja imaju ilirski gradovi → Risan, → Budva i → Ulcinj, podignuti duž Primorja, → Samobor na Skadarskom jezeru i → Medun u unutrašnjosti Crne Gore. Uspostavljanjem rimske vlasti u → Iliriku, Rimljani postojeće ilirske gradove i naselja prilagođavaju svojim urbanističkim postulatima, pri čemu se ranija helenistička koncepcija grada napušta i uspostavlja se nova, koja podrazumijeva primjenu urbanističke šeme sa dvije osnovne ulice koje se sijeku pod pravim uglom. Grad dobija osnovne urbane funkcije, nastavljajući da živi najčešće sa istim imenom i djelimično sa istim stanovništvom. Primjena novih urbanističkih principa se posebno poštovala kod novoosnovanih gradova, kao što je → Duklja, ili kao što su brojni drugi gradovi podignuti pored glavnih puteva, važnijih putnih čvorišta, značajnijih strategijskih tačaka, u plodnim rječnim dolinama i sl. Najezda varvarskih naroda, osim pustošenja zatečenih gradova, nije ostavila bitnijeg traga u urbanizmu Crne Gore. Jedan broj antičkih gradova se napušta, kao što je slučaj sa Dukljom, jedan broj se nakon razaranja obnavlja (Risan, Budva, Ulcinj), ali se osnivaju i novi, često poznati samo iz istorijskih izvora, bez utvrđene lokacije i poznavanja njihovog pravog karaktera (Gradac, Lontodokla, Lug i dr.). Srednjovjekovna gradska naselja u priobalnom dijelu Crne Gore uglavnom se naslanjaju na antički supstrat i formiraju se kao utvrđeni gradovi sa elementima svog ustava i uprave, dok su u unutrašnjosti zasnovani kao tvrđavice radi zaštite sjedišta vladara ili vlastelina, radi zaštite rudnika, trgovačkog puta ili trga, ili kao glavno mjesto župe. Osnovni izgled grada zavisio je od vremena njegovog podizanja, odnosno da li je zasnovan prije vremena upotrebe vatrenog oružja ili za vrijeme njegove upotrebe. Oko njih se kasnije zbijaju podgrađa, čiji rast dovodi do osnivanja većih naselja sa osnovnim urbanim funkcijama. Dalji razvoj ovih naselja sa širenjem urbanih funkcija vodio je ka formiranju savremenih gradova Crne Gore.