Otilovići, arheološki lokalitet u istoimenom selu kod Pljevalja. Na potezu Stupovi otkrivene su dvije praistorijske humke i ostaci crkve sa grobnicom. Arheološki su istražena 2009. dva praistorijska → tumula, sa grobovima inhumiranih pokojnika (→ Inhumacija), nastalim u razdoblju od srednjeg → bronzanog doba do starijeg → gvozdenog doba. U grobovima iz bronzanog doba, koji su se nalazili ispod kamenog jezgra tumula I prečnika do 10 m, sahranjeno je pet pokojnika u tri groba, koji su bez priloga položeni u blago zgrčenom položaju, na podloge formirane nasipanjem usitnjenog laporca. Tokom starijeg gvozdenog doba (od polovine VIII do početka V v. p. n. e.) humka iz bronzanog doba povećana je dodavanjem kamena u vidu perifernog prstena prečnika oko 12 m, kao i nasipanjem novih slojeva zemlje. Tumul II prečnika oko 8 m nastao je kada u tumulu I više nije bilo mjesta i odgovara najmlađem horizontu sahrane. U oba tumula, u mlađem horizontu sahranjeno je blizu 30 individua različitog pola i uzrasta. Grobovi su formirani ređanjem krupnijeg kamena oko tijela pokojnika. Utvrđeno je da su pokojnici inhumirani u ispruženom stavu, a od nalaza konstatovano je oružje, → nakit od bronze i ćilibara, keramički pehari, itd. Arheološki nalazi pokazuju da su tumuli iz gvozdenog doba u Otilovićima pripadali nosiocima glasinačke kulture (etape IV b i IV c), odnosno znamenitom ilirskom plemenu, poznatom pod nazivom → Autarijati.

M. Lazić

Analizom skeletnih ostataka utvrđeno je da su ovdje sahranjene individue oba pola i različite starosti. Analize osteološkog materijala sa tumula I ukazale su na kratki životni vijek i visoku smrtnost među populacijom uzrasta između 12 i 18 godina. U tumulu II su bile pretežno sahranjene odrasle individue, i konstatovano je odsustvo djece najranijeg uzrasta – novorođenčadi. Nijesu uočeni tragovi koji bi upućivali na lošu ishranu ili povrede koje bi izazvale nasilnu smrt, pa se pretpostavlja da to nijesu bili uzroci visoke smrtnosti među ovim populacijama. Nedaleko od humki, u pravcu istoka, istraženi su ostaci crkve sa manjom → nekropolom. Istočno od crkve djelimično su otkriveni temelji nekoliko građevina, koje su vjerovatno činile cjelinu sa njom (njihovom devastacijom prije početka iskopavanja onemogućeno je bliže određivanje namjene). Crkva je jednobrodna građevina, pravilne orijentacije, sa apsidom na istoku. Uz sjevernu i zapadnu fasadu sahranjeno je više individua u jednostavnim grobnim rakama, orijentacije zapad–istok. U grobnici, ukopanoj uz sjeverni zid crkve, bili su skeletni ostaci više sukcesivno sahranjenih individua. Na osnovu načina gradnje, materijala koji je pri tome korišćen, kao i rijetkih pokretnih nalaza, pretpostavlja se da je crkva dograđivana i obnavljana u više navrata, sa mogućnošću da je najraniji objekat nastao već krajem kasne antike, ali da je kompleks bio u upotrebi do punog srednjeg vijeka. Izgradnjom crkve negirana je nekropola iz rimskog doba, a nadgrobni spomenici su iskorišćeni pri njenoj gradnji i obnovi. Piramidalni → cipusi koji su se svojom dekoracijom uklapali u hrišćansku ikonografiju, dobili su istaknuto mjesto u apsidi crkve, dok je nadgrobna → stela sa uobičajenom formulom D(is) M(anibus) S(acrum) iskorištena kao stepenik kojim se stupalo u naos. U neposrednoj blizini crkve pronađeno je još nekoliko → rimskih nadgrobnih spomenika u sekundarnoj upotrebi. Svi spomenici potiču iz II ili III v., što upućuje na vrijeme osnivanja naselja (ili gradnje → vile rustike) uz ovu važnu komunikaciju koja je Municipium S... (→ Komini) povezivala sa naseljem u Kolovratu kod Prijepolja, time i cijelim Polimljem, a koja je potvrđena još krajem XIX v. otkrićem → miljokaza u Otilovićima i u blizini Jabuke.

J. Cvijetić, M. Vujović