Epigrafika, naučna disiplina koja proučava natpise, bavi se identifikacijom grafema, pojašnjavanjem njihovog značenja, klasifikovanjem njihove upotrebe prema datumima i kulturnim kontekstima, i donošenjem zaključaka o kulturi pisanja i ljudima koji su se na taj način izražavali. Sa teritorije Crne Gore u antičkom periodu poznati su nam natpisi na starogrčkom i latinskom jeziku. Natpisi su izuzetno važni izvori za proučavanje društvenog, pravnog i kulturnog aspekta antičkog života. Počeci ozbiljne naučne pažnje prema epigrafskim spomenicima sa ovih prostora datiraju iz prve polovine XV vijeka. Renesansni naučnici su se prvenstveno fokusirali na starorimsku prošlost, a nesumnjivo je da je rimska vlast dio zajedničkog nasljeđa Crne Gore. Prvi renesansni istraživač koji pominje natpise sa ove teritorije je Kirijak iz Ankone (Cyriacus Anconitanus; Ancona, 1391 – Cremona, 1452). Kirijak u svojim Epigramima predstavlja dva kotorska natpisa i locira ih između natpisa iz Korkire (Korčula) i Epira. Među brojnim italijanskim putnicima u ovim krajevima značajan je venecijanski istoričar Marin Sanuto, koji je u svom Dnevniku prikupio nove podatke i revidirao ranija saznanja o dalmatinskim natpisima. Unio je natpise iz raznih venecijanskih kodeksa, uključujući i jedan iz Kotora. Drugi važan i uticajan kolekcionar i istraživač bio je Ivan Lučić (Ioannes Lucius; Trogir, 1604 – Rim, 1679) iz Trogira u današnjoj Hrvatskoj. U svom Inscriptiones Dalmaticae, objavljenom u Veneciji 1673, spominje jedan natpis iz → Risna. Najznačajniji kolekcionar iz Boke Kotorske je nadbiskup barski Andrija Zmajević (1628–1694). Zmajevićevo interesovanje za istoriju i antikvitete oblikovalo se tokom studija u Rimu. Zmajević je sakupljao starogrčke i latinske natpise, uglavnom iz Risna, i o njima željno obavještavao druge antikvare (posebno u Italiji i Francuskoj). Veći broj natpisa iz Risna prenijet je u Zmajevićevu palatu u Perastu, gdje je dio ugrađen u prostorije palate. Danas se većina tih natpisa nalazi u → lapidarijumu, u Crkvi Gospe od Škrpjela. Kasniji italijanski putopisci su, takođe, u svojim djelima sporadično pominjali natpise iz Boke Kotorske. Istorijske prilike odredile su začetak istraživanja na drugim prostorima današnje Crne Gore. Izvanredno veliko nalazište kao što je → Duklja u blizini Podgorice, iako u Osmanskom carstvu, privuklo je pažnju Đakoma Lukarića (1551–1615, Giacomo Di Pietro Luccari), Marijana Bolice (druga polovina XVI – prva polovina XVII v., Mariano Bolizza) i Danijela Farlatija (1690–1773, Daniele Farlatti), ali uglavnom zbog svoje reputacije episkopskog sjedišta u kasnoj antici i postojanja ranog srednjovjekovnog kraljevstva istog imena. Interesovanje za natpise iz Duklje zapravo je starije od bilo kojeg sistematskog istraživanja lokaliteta. Od sredine XIX vijeka, nekoliko pisaca je zabilježilo natpise, poput Johana Danijela Ferdinanda Najgebaura (1783–1866, Johann Daniel Ferdinand Neigebaur) koji je objavio dva natpisa iz Duklje. Godine 1873. Teodor Momzen (1817–1903, Theodor Mommsen) je uključio nekoliko natpisa iz Duklje u Corpus Inscriptionum Latinarum. Ovaj epigrafski materijal obezbijedio je Valtazar Bogišić (1834–1908) koji je tokom svog dugog i sistematskog istraživanja pravne prošlosti Crne Gore, pokazao interesovanje i za njenu epigrafiku i numizmatičko nasljeđe. Prilikom prvih sistematskih istraživanja u Duklji, izvršenih 1890–1892, pronađeni su neki dosada nepoznati natpisi među ostacima. Rukovodilac istraživanja → Pavel Apolonovič Rovinski snimio je i kasnije objavio ove natpise. Zbog skromnog poznavanja latinske epigrafike, neki natpisi nijesu pročitani kako treba. Nekoliko godina kasnije, Britanci → Džon Artur Raskin Munro i Francis Haverfild (Francis Haverfield) su objavili epigrafske nalaze koje su našli tokom svojih istraživanja 1893. godine. Početkom XX vijeka → Pijero Stikoti je istraživao Duklju i dokumentovao i analizirao 68 natpisa sa lokaliteta i bliže okoline. Poslije Drugog svjetskog rata najznačajniji doprinos epigrafici sa ovog lokaliteta dali su → Aleksandrina Cermanović-Kuzmanović, → Olivera Velimirović-Žižić, → Dragoslav Srejović, a natpisi sa ovih prostora su ušli i u korpus ILJug, koji su uređivali Jaro i Ana Šašel. Natpisi sa ovog lokaliteta se danas objavljuju sporadično i uglavnom vezano za određena tematska pitanja. Od 1890. kada su počela sistematska arheološka istraživanja Duklje, zabilježeno je oko 140 natpisa sa lokaliteta i njegove okoline. Danas ih je sačuvano samo 40. Uglavnom se nalaze na lokalitetu i u arheološkom depou JU Muzeji i galerije Podgorice u Podgorici. Prvi podaci o starinama u unutrašnjosti, prvenstveno iz Pljevalja, potiču od dubrovačkih poslanika, koji su 1792. putovali u Carigrad. Njihov kratki izvještaj je vrlo opšti i nema preciznih informacija o tačnim lokacijama ili spomenicima. Međutim, vidjeli su mnoge rimske ostatke, statue i baze statua, komade mermernih stubova i pominju dva natpisa, kasnije prepoznata kao dva dijela istog. U kasnijim izvještajima francuskih i austrijskih diplomata i putnika iz XIX v. pominju se slične znamenitosti i natpisi ugrađeni u privatne kuće ili javne česme. Natpise Municipiuma S... zabilježili su Oto Blau (1828–1879, Otto Blau), Moric Hernes (1815–1868, Moritz Hoernes) (koji su su ih slali za objavljivanje u CIL-u), → Artur Džon Evans, a kasnije → Karl Pač (kustos Zavičajnog muzeja u Sarajevu) i → Nikola Vulić. Veliki broj značajnih natpisa objavila je Aleksandrina Cermanović-Kuzmanović, a potom i → Miroslava Mirković, Svetlana Loma i → Jelena Cvijetić. Antički natpisi, latinski i grčki, sa prostora Crne Gore objavljeni su 2011. u sveobuhvatnoj zbirci → Jovana Martinovića, Antički natpisi u Crnoj Gori (Corpus inscriptionum latinarum et graecarum montenegri). Većina poznatih natpisa obuhvaćena je i digitalnom bazom Epigraphica Montenegrina. Od oko 350 latinskih i 8 grčkih antičkih natpisa sa teritorije Crne Gore najveći dio je izgubljen i sačuvan samo u literaturi. Postojeći se nalazi u manjim lapidarijuma muzeja u Crnoj Gori (→ Arheološke zbirke u crnogorskim muzejima), poput onih u → Kotoru, Perastu, Podgorici, Nikšiću i Beranama, kao i na samim arheološkim lokalitetima. Shodno političkim i društvenim prilikama srednjeg vijeka na ovoj teritoriji latinska epigrafika tog perioda pretežno je vezana za Primorje. Iz perioda od V do VIII v. sačuvan je veoma mali broj natpisa, ali na Primorju od IX v. natpisa je sve više, prvenstveno na arhitektonskim djelovima sakralnih objekata, a od XII v. i na privatnim građevinama. Ćirilski natpisi su kasniji, rasprostranjeniji na sjeveru i djelimično nastaju pod uticajem vizantijske kulture. Posebno su interesantni natpisi na freskama i ikonama koji predstavljaju skladnu cjelinu sa vizuelnim predstavama. Većina srednjovjekovnih natpisa počinje krstom, tzv. invocatio symbolica, prateći latinske i grčke obrasce, iako razvojem pokazuju sve veću raznolikost. Prepisi ovih natpisa počeli su još tokom XVIII i XIX v., ali sveobuhvatna naučna izdanja srednjovjekovnih natpisa objavljena su tek u posljednjih nekoliko decenija.