Regionalni zavod za zaštitu spomenika kulture, nekadašnja javna ustanova za zaštitu spomenika kulture, sa sjedištem u Kotoru. Cijeneći značaj spomeničkog fonda, potrebu njegove zaštite i obnove poslije katastrofalnog zemljotresa (15. aprila 1979) i upisa Kotora i njegovog prirodno-istorijskog područja na UNESCO Listu svjetskog nasljeđa (26. oktobra 1979), osnovala ga je Skupština Opštine Kotor 1980. pod nazivom Opštinski zavod za zaštitu spomenika kulture. Do tada je aktivnosti zaštite spomenika kulture na kotorskoj teritoriji vršio → Republički zavod za zaštitu spomenika kulture sa Cetinja. Opštinski zavod je 1992. transformisan u Regionalni zavod za zaštitu spomenika kulture, nadležan za poslove na području opština Kotor, Herceg Novi i Tivat. Među glavnim projektima koje je realizovala ova institucija ističu se, kao najsloženiji, obnova Starog grada → Kotora i njegove Katedrale Sv. Tripuna, kao i obnova drugih primorskih gradova i naselja Boke, a rađeni su i konzervatorsko-restauratorski poslovi na pokretnom fondu. Vršena su i istraživanja arheoloških lokaliteta, među kojima su: Stari grad Kotor, Crkve Sv. Petra i Sv. Franje na → Šuranju, → Risan, → Velika gruda. Zavod se bavio i izdavačkom djelatnošću. Za svoj rad ova institucija dobila je nagradu grada Kotora „21. novembar” (1995, 2003) i Nagradu Evrope Nostre (2002). Transformacijom institucionalnog okvira zaštite kulturne baštine u Crnoj Gori 2011., prestao je da postoji zajedno sa Republičkim zavodom za zaštitu spomenika kulture na Cetinju i → Centrom za arheološka istraživanja Crne Gore iz Podgorice, prilikom čega su formirani → Uprava za zaštitu kulturnih dobara i → Centar za konzervaciju i arheologiju Crne Gore s područnim odjeljenjima u Kotoru.
Literatura: J. Martinović, „Desetogodišnjica obnove spomenika kulture na području Kotora pod zaštitom UNESCO nakon katastrofalnog zemljotresa (1979–1989)”, Годишњак Поморског музеја у Котору, XXXV–XXXVI, 1987–1988, 67–79; P. Malbaša (ur.), Stanje kulturne baštine Crne Gore, Podgorica, 2006; T. Samardžić, P. Malbaša (prir.), Kultura i pravo 1: stari propisi, Kotor, 2008; D. Medin, „Normativni i institucionalni okviri zaštite kulturne baštine u Crnoj Gori: istorijski pregled i savremene prakse”, Etnologija i leksikoni – iskustva i ideje, Podgorica, 2021, 115–138.
Izvori: Odluka o osnivanju Opštinskog zavoda za zaštitu spomenika kulture (Službeni list Socijalističke Republike Crne Gore – opštinski propisi, br. 10/80 od 24. VI 1980, 25/80 od 31. XII 1980); Odluka o organizovanju Regionalnog zavoda za zaštitu spomenika kulture (Službeni list Republike Crne Gore, br. 09/92 od 28. II 1992); Elaborat o opravdanosti transformacije Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture, Regionalnog zavoda za zaštitu spomenika kulture i Centra za arheološka istraživanja Crne Gore u Upravu za zaštitu kulturnih dobara i Javnu ustanovu Centar za konzervaciju i arheologiju Crne Gore, Cetinje, 2011; И. Лалошевић, У служби насљеђа (каталог), Котор, 2000.
D. Medin