Udžbenici u školskom sistemu Crne Gore, osnovna nastavna sredstva zasnovana na naučno-stručnim, pedagoško-psihološkim, didaktičko-metodičkim, jezičkim i grafičko-tehničkim standardima. Pojava prvih crnogorskih udžbenika vezuje se za → Petra II Petrovića Njegoša, iako postoje svjedočanstva o udžbenicima iz XVII i XVIII vijeka. Ti udžbenici su korišćeni za opismenjavanje u manastirima, a štampani su u gradovima Rusije, Veneciji, Beču, Pešti, u kojima su postojale ćiriličke štamparije. Petar II Petrović Njegoš 1834. otvorio je na Cetinju „malu školu” u kojoj se tridesetak učenika podučavalo čitanju, pisanju, gramatici, istoriji i računanju. Iste godine pokrenuo je rad štamparije „Knjigopečatnji Pravitelja Crnogorskoga”, koju je nabavio tokom boravka u Rusiji. Prvi štampani udžbenici bili su: Srbski bukvar radi učenja mladeži crkvenomu i graždanskom čitanju (1836), Srbska gramatika sastavljena za crnogorsku mladež. Čast prva (1838) i Preprava za istoriju svijeta (sastavljena Šlecerom) za djecu. Prva čast (1839). Prvi crnogorski udžbenik sadržao je dvije azbuke – crkvenu i „građansku”, i dva jezika – ruskoslovenski i narodni. Drugi dio bukvara imao je elemente čitanke i sadržao je pripovijetke, basne i poslovice. To je bila prva knjiga sa upotrebom slova h, koje je → Vuk Stefanović Karadžić unio u svoju azbuku. Nakon štampanja prva tri udžbenika za potrebe „male škole” i udžbenika Kratka istoria geografičesko-statističeska Boke Kotorske (1839), na Cetinju su tek 1868. objavljena dva udžbenika: Prva znanja za osnove srbske škole i Kratka istorija srbskoga naroda za osnove srbske škole. Ostali neophodni udžbenici uglavnom su nabavljani iz Srbije. Nakon Berlinskog kongresa, kada se mreža škola raširila, od prosvjetnih vlasti potekla je preporuka da se rade udžbenici za potrebe crnogorskih škola, i to ne samo za osnovne već i za srednje škole. Sredinom 1892, po naredbi Državnog savjeta Knjaževine Crne Gore, formirana je Školska komisija, koja je postojala jednu deceniju i koja je svojim radom stvorila osnovu za sistematičan rad na udžbenicima i za unapređenje nastavno-vaspitnog rada. Komisija je napravila Protokol sjednica Školske komisije za pregled, izradu i izdavanje školskih knjiga 1892‒1903. To je prva standardizacija kvaliteta udžbeničke literature u istoriji crnogorskog školstva. Komisija je razmatrala kvalitet rukopisa i tražila navođenje literature kojom su se autori služili prilikom pisanja udžbenika. Za pojedine rukopise traženo je mišljenje učitelja, pa je Bukvar – prva srpska čitanka za osnovne škole poslat „na referisanje” podgoričkim učiteljima i Komisija je usvojila predlog učitelja o doradi i izmjenama sadržaja. To su bili počeci recenzentskog procjenjivanja kvaliteta udžbenika u Crnoj Gori. Do formiranja Kraljevine SHS u Crnoj Gori objavljeno je 108 udžbenika. U međuratnom periodu 1918‒1941. nastavni plan i program bio je identičan u svim krajevima države, pa je u Crnoj Gori u pomenutom periodu objavljeno samo nekoliko priručnika u privatnim knjižarama, dok su crnogorski autori objavljivali udžbenike u Beogradu. U ondašnjoj crnogorskoj periodici objavljeni su kritički tekstovi u vezi sa sadržajem udžbenika u kojima se, na primjer, ne pominje učešće Crne Gore u Prvom svjetskom ratu, dok je o prošlosti za vrijeme dinastije Petrovića napisano samo tridesetak redaka. U periodu od 1945. do 1973. rad na objavljivanju udžbeničke literature karakterišu prekidi, uglavnom uslovljeni kadrovsko-materijalnim okolnostima. Štampani su: bukvar, čitanka, zemljopis, poznavanje prirode, poznavanje društva, aritmetika i geometrija. Ostali udžbenici nabavljani su uglavnom iz Beograda. Većina autora pomenutih udžbenika bili su predavači u Višoj pedagoškoj školi na Cetinju, Učiteljskoj školi u Nikšiću (→ Ustanove za obrazovanje nastavnog kadra) ili su bili zaposleni u naučnim institucijama i u Ministarstvu prosvjete Crne Gore (→ Ministarstvo prosvjete, nauke i inovacija). Početkom 1973. osnovano je Odjeljenje za udžbenike Republičkog zavoda za unapređenje školstva (→ Zavod za školstvo), koje 1981. postaje OOUR Izdavanje udžbenika i udžbeničke literature (→ Zavod za udžbenike i nastavna sredstva). Početna aktivnost bila je namijenjena objavljivanju udžbenika iz društveno-jezičke grupe nastavnih predmeta. Objavljivana su i književna djela, tzv. obavezne školske lektire od prvog do osmog razreda osnovne škole i za prva dva razreda srednjeg usmjerenog obrazovanja. Za škole u kojima se obavljala nastava na albanskom jeziku prvo su 1976. pripremani udžbenici za nastavne predmete društveno-jezičkog smjera. Na albanski jezik prevođeni su udžbenici objavljeni na srpskohrvatskom jeziku, a upotpunjeni su sadržajima iz kulture Albanaca u Crnoj Gori. Autori pojedinih udžbenika dobijali su uputstva, npr.: „...nije dovoljno da se brojni zahtjevi ispune, već i da se između svih komponenti didaktičko-pedagoške i stručno-metodske prirode, nađe skladan odnos i čvrsta veza...”. Zavod za udžbenike i nastavna sredstva – Podgorica osnovan je 1995. godine. Period od zvaničnog formiranja institucije do 2000. karakteriše aktivnost na stvaranju zakonskog okvira koji reguliše pripremanje, odobravanje i objavljivanje udžbenika. U Zakonu o izdavaštvu definisani su pojmovi: udžbenik, opšta koncepcija udžbenika (zahtjevi koje udžbenik treba da ispuni) i plan udžbenika (vrsta i broj potrebnih udžbenika). Specifične procedure Zavod je rješavao primjenjujući Pravilnik o izboru rukopisa. Godine 2000. Zavod je usvojio Koncepciju udžbenika na albanskom jeziku. Sve do 2004. Crna Gora je iz okruženja obezbjeđivala 90% udžbenika za gimnaziju i 60% udžbenika za osnovnu školu. U periodu od 2004, kada je započela implementacija obrazovnih programa za reformu obrazovanja u Crnoj Gori, do 2009, Zavod je samostalno obezbijedio kompletnu udžbeničku produkciju na maternjem i albanskom jeziku za devetogodišnju osnovnu školu i za opštu gimnaziju. Od 2010. do danas usavršavani su postojeći udžbenici u reprint izdanjima i obezbjeđivani su neophodni udžbenici za srednje stručne škole. Digitalni udžbenički sadržaji nastaju uz poštovanje Standarda kvaliteta digitalnih udžbenika i pomoćnih digitalnih obrazovnih materijala. Objavljeni su priručnici za inkluzivno obrazovanje, udžbenici u DASY formatu za slabovite učenike i učenike koji imaju disleksiju, kao i knjige u okviru Nastavno-pedagoške biblioteke.