Leksikon likovne umjetnosti Crne Gore

Budva, bazilika, arhitektura, skulptura, mozaici, anonim (V–VI v., IX v.). Bazilika, čiji su zidovi sačuvani do visine od 2 m, otkrivena je 1983, između Crkve Sv. Ivana i Citadele. O njenom nastanku nema sačuvanih arhivskih izvora. Trobrodna je, sa transeptom. Glavni brod se na istočnom kraju završava apsidom, polukružnom iznutra i spolja. Sjeverni brod bazilike uništen je naknadnim intervencijama. Na zapadnoj strani je kvadratni atrijum. Datuje se u period V–VI v. Ranohrišćanskom periodu pripada više sačuvanih fragmenata kamene plastike: dio fragmenata dvostrukog pluteja sa predstavom krsta, kapitel sa akantusovim lišćem sa uokvirenim krstom u medaljonu, kapitel tipa košare sa akantusovim lišćem i dr. U apsidi i naosu bazilike pronađeno je 39 fragmenata mozaika, čija je površina oko 40 m². Na njima su zoomorfne i fitomorfne predstave, motiv šestokrake zvijezde, svastike, geometrijski motivi i dr. Mozaička dekoracija, izrađena od crnih, bijelih, sivih, crvenih, plavih i zelenih tesera, datuje se u VI v. Na njoj su vršene poznije intervencije. U IX v. došlo je do graditeljskih intervencije na bazilici. Tada crkva dobija preromanički ciborijum, od koga je sačuvano nekoliko fragmenata. Za ovu fazu karakteristično je korišćenje ranohrišćanske kamene plastike u sekundarnoj upotrebi. Stilske odlike sačuvanih fragmenata ciborijuma ukazuju na rad bokeljske klesarske radionice. Konstantin Porfirogenit navodi da su u napadu Saracena, u zimu 840–841, stradali Budva, Kotor i Rose. Smatra se da je upravo nakon ovog napada moglo doći do intervencija na bazilici. Fragmenti kamene plastike iz bazilike čuvaju se u Muzeju grada Budve.