Zanatske škole, ustanove za srednjoškolsko zanatsko obrazovanje koje su se prema izučavanim zanatima dijelile na muške i ženske. Nakon Drugog svjetskog rata ove škole su ukidane ili su transformisane u druge obrazovne centre srednjoškolskog nivoa. Usmjerene na izučavanje zanata, najčešće su bile trogodišnje i većinom su radile u formatu večernjih škola. Zakonski uslov za njihovo otvaranje bila je grupa od najmanje 15 polaznika ili šegrta, pa su iz tog razloga nazivane i šegrtskim školama. Neke od njih bile su i humanitarnog karaktera jer su otvarane za potrebe udomljavanja i vaspitanja siročadi iz Prvog svjetskog rata. Prve muške zanatsko-trgovačke škole u Crnoj Gori otvorene su nakon Prvog svjetskog rata. U Podgorici je 1918. osnovana muška stručna zanatska (šegrtska) škola u trogodišnjem trajanju. Mogli su je upisati učenici nakon završene osnovne četvorogodišnje škole. Izučavani su zanati: pekarski, obućarski, drvodjeljski, brijački, tekstilni, trgovački, ugostiteljski, a kasnije i auto-mehaničarski, elektrotehnički i dr. Na kraju školovanja organizovana je izložba učeničkih radova. Učenici su nakon obavljene prakse u radnjama polagali stručni ispit za zanatskog pomoćnika pred komisijom Udruženja zanatlija i sticali su zvanje kalfe (kvalifikovanog radnika). Nakon četiri godine rada polagali su majstorski ispit, čime su sticali pravo da samostalno otvore zanatsku radnju. U Beranama je 1919. počela sa radom zanatsko-trgovačka škola. Bila je večernja trogodišnja škola, u kojoj se sticalo znanje o raznim zanatima i trgovini. Prve godine nastavu su pohađala 34 učenika u sva tri odjeljenja. Nastava se izvodila u prostorijama beranske osnovne škole. Upravnik škole bio je Milan Popović. Radila je do 1930. godine. U Beranama je 1931. osnovana jedina muška pletarsko-zanatska škola u Crnoj Gori – u njoj se obavljalo pletenje od vrbovog pruća, koga je bilo u izobilju pored Lima. Od 1935. nosila je naziv Državna muška zanatska škola. Radila je do 1940. godine. Nastavila je rad 1945. kao četvorogodišnja škola. Nastava se izvodila u privatnoj kući. Nije poznato do kada je radila. U Andrijevici je 1920. bilo odobreno osnivanje Zanatsko-trgovačke večernje škole. Za upravitelja je bio imenovan Luka Dedović, mjesni školski nadzornik. Zbog nedostatka interesovanja škola nije počinjala sa radom. U Bijelom Polju 1922. počela je sa radom Opšta stručna zanatska škola, u kojoj su izučavani zanati različitih struka i trgovina. Mogli su je upisati učenici sa završenom osnovnom školom. U početku je bila trogodišnja, zatim četvorogodišnja, a potom petogodišnja – kada je dobila status produžne škole. Teorijska nastava se izvodila u večernjim časovima, a praktična preko dana. Nije poznato do kada je radila. U Herceg Novom muška zanatska škola, koja je nakon Drugog svjetskog rata prerasla u Školu učenika u privredi, počela je sa radom 1926. godine. Školske 1930/31. god. u Crnoj Gori bilo je sedam trorazrednih zanatsko-trgovačkih škola, koje su imale 469 učenika i 29 nastavnika. Zbog veće potrebe za školovanim zanatlijama, u sjedištima sreskih zanatskih udruženja 1931. zahtijevana je reforma opštih zanatsko-trgovačkih škola. Iz tih razloga do tada isključivo večernja nastava zamijenjena je dnevnom nastavom. Na Cetinju je 1932. osnovana državna stručna zanatska škola – prva u Zetskoj banovini. Imala je odsjeke: auto-mehaničarski, elektrotehnički i građevinski. U tu školu primani su učenici sa osnovnom i opštom zanatskom šegrtskom školom. Škola je u jesen 1937. premještena u Podgoricu. Ranije osnovane zanatsko-trgovačke škole nastavile su rad, a u nekim mjestima otvarani su stručni tečajevi za izučavanje raznih zanata. Nakon 1945. zanatske škole su zamijenile srednje tehničke, ekonomske, trgovačke i druge škole. Ženske zanatske škole, u trogodišnjem trajanju, postojale su u: Baru, Beranama, Bijelom Polju, Danilovgradu, Kolašinu, Kotoru, Nikšiću, Pljevljima, Podgorici, Cetinju, Ulcinju i Herceg Novom. S obzirom na to ko ih je osnivao i izdržavao, mogle su biti: državne, banovinske i opštinske; poludržavne i polubanovinske; privatne. Njihov zadatak bio je da učenice steknu potrebna opšta i stručna znanja i da se osposobe za samostalan zanatski rad. Ove škole imale su odsjeke: za krojenje i šivenje rublja i za krojenje i šivenje odijela. Kao svojevrstan vid specijalizacije, osnivani su odsjeci: za umjetne radove, za pravljenje ženskih šešira, za pravljenje steznika (midera), za pravljenje umjetnog cvijeća, za tekstilno pletenje i za ćilime. Broj i vrstu odsjeka odobravao je ministar trgovine i industrije, uz prethodno pribavljeno mišljenje Savjeta za profesionalnu nastavu. Prva ženska zanatska škola u Crnoj Gori formirana je 1901. na Cetinju, na inicijativu → Sofije Petrovne Mertvago – pod nazivom Ženska radnička škola. Nosila je ime knjeginje Jolande. Radila je do 1914. godine. Nastavni plan i program usklađivani su sa zadacima koje je trebalo obaviti. Izučavani su brojni zanati, uz kontinuirano izvođenje praktične nastave. Na izložbama učeničkih radova, koje su često organizovane, izlagani su veliki ćilimi, serdžade, razna platna i sl. Na Cetinju je 1918. osnovano Žensko dobrotvorno društvo, čiji je cilj bio da se brine o ratnoj siročadi, školovanju ženske djece, ali i o osnivanju ženskih zanatskih škola i o pružanju pomoći njihovim siromašnim učenicama. U Podgorici je trorazredna ženska zanatska škola otvorena šk. 1913/14. godine. Nije radila tokom Prvog svjetskog rata. Nastavila je šk. 1919/20. god., kada je prerasla u petogodišnju školu. Školske 1924/25. god. postala je državna. U pet razreda nastavu je pohađalo oko 100 učenica, koje su učile krojenje, šivenje i vez. Na kraju škole polagale su završni ispit, čime su sticale status srednje spreme. Tokom Drugog svjetskog rata srušena je školska zgrada, pa je nastava izvjesno vrijeme izvođena u zgradi Gimnazije (→ Gimnazija „Slobodan Škerović”, Podgorica). Nije nastavila rad nakon rata. U Bijelom Polju ženska zanatska škola osnovana je 1922. godine. U početku je imala tri, kasnije četiri, a od 1935. pet razreda. Nije radila tokom Drugog svjetskog rata. Nastavila je rad šk. 1945/46. godine. Ukinuta je 1948. godine. U Ulcinju je ženska zanatska škola počela sa radom u oktobru 1922. godine. Radila je do 1947, kada je prerasla u Školu učenika u privredi. Iste godine (1922) počela je sa radom i ženska zanatska škola u Baru. Nema podataka do kada je radila. U Beranama je 1923. počela da radi ženska zanatska škola, koja se u pojedinim dokumentima nazivala i Domaćinsko-radnička škola. Školu je osnovala Ženska podružnica „Knjeginja Zorka”. Prve godine školu je upisalo 20 učenica. Upraviteljica je bila Irina Vešović. U početku je škola bila trorazredna, kasnije četvororazredna, a od 1926. petorazredna. Izučavani su predmeti za vođenje domaćinstva. Radila je u privatnoj kući. Nema podataka o radu ove škole nakon 1927. godine. U Beranama je u jesen 1945. otvorena ženska šnajderska škola. Ukinuta je 1947. godine. U Herceg Novom je 1923. osnovano Žesko dobrotvorno društvo. Slična ženska društva organizovana su u Risnu i Dobroti. Ta društva posebno su se zalagala za očuvanje tradicije, prije svega čuvenog čipkastog veza, radi čega su organizovani i petomjesečni tečajevi. U Herceg Novom ženska zanatska škola počela je sa radom 1930. godine. Njen osnivač bilo je Kolo srpskih sestara. Radila je do 1948. godine. U Kolašinu je 1945. osnovana ženska zanatska škola, a već naredne godine ukinuta je. U Andrijevici je šk. 1945/46. god. počela sa radom ženska zanatska škola. Ukinuta je 1948. godine. U Pljevljima 1931. i Kolašinu 1933. otvorene su ćilimarske škole. Radile su do 1940. godine. Ista škola otvorena je u Podgorici 1939. godine. Imala je 20 učenica, koje je obučavala jedna stručna učiteljica i nekoliko honorarnih nastavnika. Bila je trogodišnja, a od opreme je imala pet razboja – bavila se isključivo tkanjem. U Pljevljima su između dva rata radile i ženska zanatska škola i zanatsko-trgovinska škola. U većim mjestima su od 1928. do 1940. osnivane → domaćičke škole. Bilo je više vrsta domaćičkih škola – tečajeva. Trajale su, zavisno od broja učenica, do godinu dana. Često je to bio dvomjesečni ili tromjesečni kurs. Takvi tečajevi često su bili pokretni – nakon okončanja u jednom mjestu, nastavljani su u drugom. Na njima su se, osim pisanja i računa, učili: gazdinstvo, teorija kuvanja, ručni rad, poljoprivreda i higijena. Na Njegušima i u Brezoviku kod Nikšića 1933. osnovane su škole za seoske domaćice. Imale su svoj internat, u koji su primane po tri učenice iz svakoga sreza. Troškove rada škole snosilo je Ministarstvo poljoprivrede. U Donjem Selu, kod Danilovgrada, šk. 1933/34. god. radila je ženska domaćička škola. I u Podgorici je 1937. osnovana domaćička škola. Radila je do 1941, a nakon rata nije obnavljana. U Nikšiću je od 1954. do 1962. radila Ženska zanatska i domaćička škola. U Baru je šk. 1954/55. god. počela da radi domaćička škola. Bila je trogodišnja, a u njoj su sticana znanja za obavljanje poslova u domaćinstvu. Radila je do 1958. godine. U Baru je 1953. osnovan Centar za domaćinstvo. Između dva rata otvarani su tečajevi krojenja, šivenja, vezenja, štepanja i sl. Nastava je bila besplatna, a organizovana je uz pomoć „Singerovih” predstavnika u Crnoj Gori. Te kurseve pohađalo je do tridesetak djevojaka.