Fragment – drška luksuzne situle sa predstavom lavlje glave iz budvanske nekropole, druga polovina IV v. p. n. e., JU Muzeji i galerije Budve
Ulomak zvonaste situle s palmetom i srebrnom intarzijom iz grupe Waldalgesheim sa budvanske nekropole, kasni IV – rani III v. p. n. e., Narodni muzej Srbije, Beograd (Srbija)
Figuralno ukrašene ataše stamnoidne situle iz grupe lav – Silen sa budvanske nekropole, druga polovina IV v. p. n. e., Narodni muzej Srbije, Beograd (Srbija)
Luksuzne helenističke situle, metalne posude slične vedru. Vrijeme mlađeg → gvozdenog doba i helenističke umjetnosti Sredozemlja obilježavalo je luksuzno posuđe za držanje tečnosti pri ceremonijalnim simpozijima i gozbenim svečanostima. Izrađivano je od bronze, a samo izuzetno od plemenitih metala. Karakteristične ataše, koje su držale pokretne drške, lijevane su zajedno s tijelom situle ili zasebno te naknadno pričvršćene na rub posude. Počeci proizvodnje smještaju se u grčku klasičnu umjetnost V v. p. n. e., u radionice atinskih i beotijskih toreuta. Vrhunac produkcije uslijedio je tokom IV i ranog III v. p. n. e., u toreutičkim ateljeima Makedonije, Trakije i Etrurije, kada im se upotreba raširila u najrazličitijim kulturnim zajednicama „starog svijeta”. Većina ih je nađena u bogatim grobovima, → ostavama i svetištima, pa su tumačene kao oznake statusa, kao dragocjeni diplomatski darovi, zavjetne dragocjenosti ili kao obredne posude prihvaćenih eshatoloških praksi. Iz antičke → nekropole → Budve potiče više helenističkih situla i njihovih ulomaka pripisanih zvonastom i stamnoidnom tipu s ukrasnim atašama. Izuzetni su primjeri ataša s prikazom Silena, menade, palmeta i bršljanovih listova pripisani makedonskoj proizvodnji. Posebno vrijedno je 6 izljevaka u obliku lavlje glave sa stamnoidnih situla, jer predstavljaju najbrojnije ostatke tog tipa posuđa na obalama istočnog Jadrana. Bronzane situle i njihovi djelovi potvrđuju status i prestiž aristokratskog budvanskog društva na pragu helenističke kulture.
Literatura: Lj. Popović, „Grčka bronza u Jugoslaviji”, Antička bronza u Jugoslaviji, Beograd, 1969, 11–19; Lj. Popović, Antička grčka zbirka, Beograd, 1994; S. Papović, Lj. Popović, Ancient Budva, Beograd, 2001; Č. Marković, Budva iz mita i legende u stvarnost, Budva, 2003; Č. Marković, Arheologija Crne Gore, Podgorica, 2006; V. Krstić, Katalog grčke zbirke Narodnog muzeja u Beogradu, Blago budvanske nekropole iz zbirki drugih muzeja, VII decenija, 1937–2007, Budva, 2007; Č. Marković, Antička Budva – nekropole, istraživanja 1980–1981, Podgorica, 2012; M. Blečić Kavur, „Mladi lavovi: toreutički simboli reprezentacije budvanskog antičkog društva”, Antička Budva, Zbornik radova Budva, 28–30. novembra 2018. godine, Budva, 2021, 223–251; M. Blečić Kavur, „Hellenistic bell-shaped situlae with ivy leaves”, Arheološki vestnik, 73, 2022, 125–153; M. Blečić Kavur, „The hidden treasure of Dionysus, Small portraits from eastern Adriatic stamnoid situlae”, Studia Hercynia, 26/1, 2022, 102–116; M. Blečić Kavur, „Thinking globally and acting locally: Adriatic Hellenistic situlae Between Global and Local Adriatic Connectivity from Protohistory to the Roman Period”, Zbornik Instituta za arheologiju, 21, 2024, 33–46.
M. Blečić Kavur