Štamparija Crnojevića, prva ćirilička štamparija kod Južnih Slovena, koja je počela sa radom krajem XV vijeka na Cetinju. To se desilo svega četrdesetak godina poslije početka rada Gutenbergove štamparije u Majncu. Štampanje prve knjige u Gutenbergovoj štampariji – Biblije na latinskom jeziku, završeno je 1455. godine. Oktoih prvoglasnik jeste prva knjiga štampana u Crnojevića štampariji, objavljena 1493/94, odnosno dvije-tri godine nakon štampanja najstarije ćiriličke knjige u Krakovu, gdje je počev od 1491. Švajpolt Fiola, rodom Nijemac, štampao ruskoslovenske knjige. Osnivač štamparije je Đurađ Crnojević, sin Ivana Crnojevića, koji je Crnom Gorom vladao u periodu 1490–1496. godine. Kupio je u Veneciji štamparsku presu radi štampanja srpskoslovenskih bogoslužbenih knjiga. Štamparija je radila na visokom tehničkom nivou. Postoje različita mišljenja u vezi sa tim gdje je radila: pominju se Cetinje i Obod. Narodna tradicija ukazuje na to da je radila na Obodu, ali u zapisu na kraju Psaltira pominje se samo Cetinje. Štamparija je radila od 1493. do 1496. godine. Sedam monaha, na čelu sa jeromonahom → Makarijem, radili su na knjigama Crnojevića štamparije, pošto su prethodno, vjerovatno u Veneciji, izučili štamparsku vještinu. U periodu od 1493. do 1496. završili su štampanje pet knjiga: Oktoih prvoglasnik (dovršen 4. januara 1494), Oktoih petoglasnik (1494), Psaltir s posledovanijem (dovršen 22. septembra 1495), Molitvenik (Trebnik) (završen 1495) i Četvorojevanđelje. Kratkotrajan, ali plodotvoran rad ove štamparije prekinut je 1496, kada je Crna Gora pala pod tursku vlast, a njen vladar bio je primoran da pobjegne u Veneciju. Prvo poznato izdanje Crnojevića štamparije – Oktoih prvoglasnik, odlikuje ljepota štampe i iluminacija. Knjiga ima 269 listova, a na njoj je rađeno godinu dana. Početkom XX vijeka registrovano je i uvedeno u opticaj tridesetak primjeraka i odlomaka ovog izdanja, iako svi nisu sačuvani do danas. Do sada je pomenuto 109 primjeraka i odlomaka. Koliko je poznato, sačuvana su 82 primjerka i odlomka. Oktoih petoglasnik je nepotpuno sačuvana druga knjiga Crnojevića štamparije. Prema napomenama i zapisima u raznim knjigama, poznato je deset primjeraka i odlomaka Oktoiha petoglasnika. Danas se zna da postoje tri odlomka: odlomak od 37 listova iz Dečana, jedan list iz zbirke → Dušana Vuksana, koji se nalazi na Cetinju, i jedan list u Čajniču. Psaltir s posledovanijem – treća je knjiga ove štamparije, a jedna od dvije potpuno sačuvane knjige. Predgovor i pogovor Oktoiha prvoglasnika i Psaltira takođe su u cjelini sačuvani. Tekst psalama zauzima nešto više od četvrtine obima knjige. Među dodacima je crkveni kalendar sa pjesmama u spomen svetiteljima. U literaturi je opisano 40 manje ili više potpunih primjeraka ili manjih odlomaka. Danas je poznato gdje se nalazi 27 primjeraka Psaltira. Molitvenik (Trebnik) – četvrta je knjiga iz ove štamparije. Iako se u literaturi pominje više primjeraka ovog izdanja, danas su, koliko se zna, sačuvani odlomci iz četiri primjerka. Sačuvani primjerci Molitvenika u nešto su boljem stanju nego sačuvani primjerci Oktoiha petoglasnika. Najveći fragment (184 lista) čuva se u Manastiru Svete Trojice kod Pljevalja (→ Skriptorij i biblioteka u Manastiru Svete Trojice). Primjerci Četvorojevanđelja nisu sačuvani, ali je njegovo postojanje posvjedočeno rukopisnom kopijom iz sveske Crkve u Buđanovcima, nastalom 1548. godine. Nastale knjige ove štamparije krase i veličanstveni ukrasi, među kojima je i stilizovani grb Crnojevića – dvoglavi orao sa lovorovim vijencem, koji uzdižu anđeli, u skladu sa nemanjićkom tradicijom. Knjige iz Crnojevića štamparije nalaze se širom svijeta: u Crnoj Gori, Srbiji, Rusiji, Bugarskoj, Bosni i Hercegovini, Austiji, Hrvatskoj, Velikoj Britaniji, Mađarskoj, Njemačkoj, Grčkoj, Makedoniji, Slovačkoj, Sjedinjenim Američkim Državama, Ukrajini, Češkoj. Mnogi detalji u vezi sa Crnojevića štamparijom nisu poznati. Važne podatke pružaju zapisi u predgovorima i pogovorima ovih knjiga. U dvjema knjigama pominje se Đurađ Crnojević, sa čijim „povelenijem” se radilo na rukopisima, potom štampar Makarije (Makarije „od Crne Gore”, kao glavni štampar, uz ostale štampare koji se ne imenuju, a njih je još sedam), kao i zetski arhiepiskop „kir Vavila”, za čije vrijeme se, kako se navodi, štampaju knjige. U trećem od važnijih zapisa – Psaltiru s posledovanijem, piše: „Тем же в дни благочстиваго и христољубиваго и Богом хранимаго господина ми Ђурћа Црнојевића, и повеленијем јего, аз смерени и свештени мних Макарије от Чрније Гори списах сије књиге при всеосвештеном митрополите зетском кир Вавиле... Свршише се сије књиги от битија в лето 7003, а от рождства Христова тисушта 495, круг слнцу 3, луни 11, златоје число 14, индиктион 13, темелион 4, епахта 3, месеца сектеврија 22 дн, на Цетињу”. U ostalim rukopisima mjesto štampanja se ne pominje. Nakon ove štamparije, štampanje knjiga, ćirilicom i srpskoslovenskim jezikom, takođe plodonosno, nastavlja se u drugim mjestima. Među najvažnije centre štamparstva spadaju: Goraždanska štamparija, Rujanska štamparija, štamparije u Gračanici, Mileševi, Mrkšinoj crkvi, Skadaru i Vukovićevoj štampariji u Mlecima (→ Vuković, Božidar Podgoričanin).