Skriptorij, biblioteka i vjerska škola u Manastiru Nikoljac, jedan od najplodnijih skriptorija tokom XVI vijeka. U poznom srednjem vijeku bio je važna karavanska stanica. Bio je centar pismenosti i kulture toga područja. U Manastir su donošene knjige iz zapustjelih manastira Šudikova (→ Prosvjetiteljstvo u Manastiru Šudikova), Podvrh, Kumanica, Vojsilovica, Ravna Rijeka, Dobrilovina (→ Pisarska djelatnost i biblioteke u manastirima i crkvama). Ima veoma bogatu riznicu ikona, rukopisnih knjiga, galeriju postnemanjićkog živopisa. Ranije se podizanje crkve vezivalo za XVI vijek. Međutim, novija istraživanja, na osnovu raznih artefakata, pokazala su da ju je nepoznati ktitor podigao u posljednjoj četvrtini XIV vijeka. Više puta je u novom vijeku rušena od strane Osmanlija i obnavljana. Nikolj Pazar je bio centar pisara, izrazito živ u prvoj polovini XVI vijeka. Manastirska biblioteka ima 185 knjiga, od kojih 86 rukopisnih, nastalih u rasponu od kraja XIII ili početka XIV vijeka pa sve do XIX, kao i 99 primjeraka knjiga štampanih počev od XVI vijeka (jedna knjiga je iz XIII vijeka, pet iz XIV, 13 iz XV, 48 iz XVI, deset iz XVII, četiri iz XVIII, šest iz XIX, a od štampanih: devet iz XVI vijeka, četiri iz XVII, 34 iz XVIII, 34 iz XIX, četiri iz XX, sedam nije datovano). Jedan dio knjiga potiče iz manastira: Šudikove, Vranštice, Kumanice, Valjevče, Ravne Rijeke, Dobrilovine, Podvrha i Zastupa. Prepisivačkom djelatnošću u ovom centru bavili su se ne samo monasi već i laici i mirski sveštenici. U manastirskom skriptoriju radio je veliki broj pisara. Uz Manastir Svetog Nikole, pretpostavlja se, u XVI vijeku postojala je i monaška škola. Neki od monaha koji su živjeli u tom mjestu ili su odatle prešli na službu u druge manastire, bavili su se prepisivanjem crkvenih knjiga. Krajem XVI vijeka Nikolj Pazar ušao je u fazu propadanja, i u ekonomskom i u kulturnom smislu.