Gimnazija „Tanasije Pejatović”, Pljevlja, javna ustanova za obavljanje djelatnosti opšteg srednjeg obrazovanja koja je počela sa radom 1901. pod nazivom Srpska gimnazija u Pljevljima. Osnivači Gimnazije bili su Ministarstvo inostranih dela Kraljevine Srbije i Srpska crkveno-školska opština u Pljevljima, koja je podnijela zahtjev i dobila dozvolu za njeno otvaranje. Gimnazija je počela sa radom 1901. kao četvorogodišnja niža gimnazija. Njen prvi direktor bio je → Tanasije Pejatović – od 1901. do njegove smrti 1903. godine. Prvi prijemni ispit obavljen je u oktobru 1901. godine. Upis nije bio ograničen, pa su se upisivali učenici iz ondašnje Crne Gore, Novog Pazara i drugih mjesta. U prvom razredu bilo je 70 đaka (54 učenika i 16 učenica). Za rad Gimnazije bio je ustupljen dograđeni sprat na zgradi osnovne škole u Pljevljima, a nakon godinu dana ustupljena je i cijela zgrada. U velikom požaru 1904. škola je izgorjela, ali je 1907, zahvaljujući brojnim prilozima građana i poštovalaca Gimnazije iz drugih krajeva i zahvaljujući pomoći tadašnje Raško-prizrenske mitropolije i pljevaljskog upravitelja Sulejman Haki-paše, izgrađena nova zgrada na Čitluku. Tanasije Pejatović je predavao geografiju, istoriju i crtanje. Ostali nastavnici bili su: Todor Borovnjak, rodom iz Gornjeg Milanovca, profesor, predavao je srpski i francuski jezik; Đorđe Pejanović, rodom iz Mostara, završio je fakultet u Zagrebu, a predavao je matematiku i jestastvenicu; Stevan Samardžić, učitelj, predavao je srpski jezik, jestastvenicu i nauku hrišćansku; Simo Šiljak, završio je Prizrensku bogosloviju, a predavao je nauku hrišćansku; Gavro Pejatović, završio je Trgovačku akademiju, predavao je lijepo pisanje i matematiku; Stana Jovanović, učiteljica sa završenom Djevojačkom školom u Skoplju, i Sejfudin Šehović, sa završenom ruždijom u Pljevljima predavao je turski jezik. Prvi nastavnički kolektiv kasnije je dopunjavan novim nastavnim osobljem. Prvu školsku godinu 1902. sa uspjehom je završilo 40 učenika. Školske 1902/03. god. u prvi razred upisano je 45, a u drugi 40 učenika. Školske 1903/04. god. otvara se i treći razred, a pri Gimnaziji je radila Djevojačko-radenička škola, koju su turske vlasti do 1912, kada je zatvorena, tretirale kao odsjek Gimnazije. Te školske godine pojačano je interesovanje za upis, ne samo iz Pljevalja nego i iz susjednih gradova: Prijepolja, Priboja, Nove Varoši, Sjenice i Bijelog Polja. U prvi razred upisano je 50 učenika, u drugi 40, a u treći 25. Nastava je izvođena u prostorijama zgrade muške osnovne škole. Gimnaziju su te godine sa uspjehom završila 63 đaka. Djevojačku školu završilo je 12 učenica. U toku balkanskih ratova 1912. i 1913. škola nije radila. Njihovim završetkom Pljevlja su pripala Kraljevini Crnoj Gori, a škola je šk. 1913/14. god. prešla u nadležnost Ministarstva prosvjete i crkvenih poslova Kraljevine Crne Gore (→ Ministarstvo prosvjete, nauke i inovacija), od kada radi pod nazivom – Državna niža gimnazija u Pljevljima. U toku Prvog svjetskog rata nije bilo uslova za njen redovan rad. U Kraljevini SHS odnosno Kraljevini Jugoslaviji u periodu između 1919. i 1941. postepeno su otvarani viši razredi, tako da od šk. 1924/25. god. radi kao potpuna osmorazredna gimnazija. Broj đaka stalno se povećavao i kretao se od 449 do 627. U toku 1936. za potrebe osnovne škole napravljena je zgrada u kojoj se danas nalazi Gimnazija. U toku Drugog svjetskog rata dolazilo je do prekida u radu škole. U zgradi su bile smještene njemačka i italijanska okupaciona vojska. U ratu je stradao veliki broj učenika i profesora, a uništena je skoro sva dokumentacija. Poslijeratni period bio je obilježen početnim teškoćama zbog nedostatka sredstava i stručnog kadra. Već krajem pedesetih godina Gimnazija je vratila raniji ugled i istovremeno se povećavao broj đaka. U nju su se upisivali i učenici iz susjednih krajeva, pa je 1955. preseljena u sadašnju zgradu. Mali prostorni kapacitet i loše opšte stanje u koje je vremenom zgrada dospjela, uslovili su da se 1967. počne sa njenom adaptacijom. U naredne dvije godine dograđen je dio zgrade, urađena je fiskulturna sala i uvedeno je centralno grijanje, čime je Gimnazija dobila današnji izgled. Radovi su završeni 1969. i stvoreni su povoljni uslovi za rad – u odgovarajućem prostornom ambijentu, u originalnoj i prepoznatljivoj građevini u centru grada. Godine 1968. škola je dobila ime svog prvog direktora. Početkom sedamdesetih godina imala je oko 1.000 učenika unutar 32 odjeljenja. Reforma školstva osamdesetih godina XX vijeka dovela je do integracije Gimnazije i Školskog centra u jednu obrazovnu ustanovu pod nazivom – Centar za usmjereno obrazovanje „Treća proleterska sandžačka”. Izvršene promjene trajale su kratko, pa je škola 1991. nastavila rad pod starim imenom i prema novim obrazovnim programima – kao četvorogodišnja škola, u kojoj su se učenici nakon prvog razreda opredjeljivali za prirodno-matematički ili društveno-jezički smjer. Od 2006. učenici pohađaju opštu gimnaziju, a prva generacija učenika reformisane opšte gimnazije polagala je eksterni maturski ispit u junu 2010. godine. Škola je dvostruki dobitnik najznačajnijeg priznanja Opštine Pljevlja – „20. novembar” (1971. i 2001), Ordena zasluga za narod sa zlatnom zvijezdom, koji je dobila od Predsjedništva SFRJ (1971) i → Nagrade „Oktoih” (1973). Školske 2023/24. god. upisano je 236 učenika.