Crkva Sv. Save na Savini, višeslojni arheološki lokalitet i srednjovjekovna crkva u Herceg Novom. Predstavlja jednobrodnu građevinu sa apsidom na istočnoj strani, zvonikom na preslicu sa jednim oknom, lunetom iznad ulaza i pripratom na zapadnoj strani, unutrašnjih dimenzija 6,3 x 4,2 m, zasvedena poluobličastim svodom. Zaštitna arheološka istraživanja 2002. su obuhvatila unutrašnjost crkve, četvrtinu priprate i dio porte. Ispod savremenog poda otkrivene su stope dva para pilastara na sjevernom i južnom zidu, koji su dijelili prostor na tri nejednaka traveja, poput rasporeda traveja u → Crkvi Sv. Petra i Pavla u Bijelom Polju. Konstatovani su tragovi živopisa u tri sloja, tri faze poda, tri stope ikonostasa, s tim da je najstarija oltarska pregrada najvjerovatnije bila zidana i nalazila se istočnije. U brodu crkve, u koji se silazi preko tri stepenika, od najnižeg stepenika do časne trpeze ispod poda pruža se jedinstvena konstrukcija od kamena sa dvije paralelne duboke grobnice na dva nivoa, zatvorene kamenim pločama, na koje se nastavlja kripta. Proskomidija i đakonikon na istočnom zidu i pižuo uz zapadni zid, sa ugrađenom mermernom kultnom posudom za osvećenu vodu, istovremeni su sa gradnjom crkve. Nalazi fragmenata keramike, opeke, stakla i novac hronološki pripadaju vremenu od IV do XIX vijeka. Keramika je pretežno iz kasnoantičkog – ranosrednjovjekovnog perioda, kuhinjska i trpezna. Analogni materijal je nađen u Trebinju. Crkva je podignuta krajem XII, početkom XIII v. na kasnoantičkom sloju. Arhitektonsko rješenje građevine je opšta pravoslavna koncepcija u formi upisanog krsta i može se hronološki i stilski opredijeliti na početak razvoja raškog stila u crkvenoj arhitekturi. U neposrednoj blizini je mala Crkva Uspenja Bogorodice Manastira Savina, čija je osnova sa dva para pilastara, koji nose ikonostas i poprečni, ojačavajući luk, identična sa starijom fazom Crkve Sv. Save i predstavlja jednu fazu, obnovu i zadužbinu porodice Kosača, vjerovatno samog hercega Stjepana (Stefana) Vukčića Kosače (1435–1466), čije graditeljstvo se nadovezuje na arhitekturu Nemanjića renesansom raškog stila. Crkva Sv. Save je razorena početkom XVI v., a obnovljena između 1704. i 1758. godine. Ljudski skeletni ostaci su pronađeni u brodu crkve, priprati i porti. Otkriveno je ukupno 13 grobova, od čega je 8 sa konstrukcijom od kamena, 7 su obične jame za sekundarnu sahranu malog broja osteoloških ostataka i 2 kosturnice (→ Inhumacija). Najmanji broj identifikovanih individua je 59. Svi grobovi sa konstrukcijom su orijentisani u pravcu istok–zapad, glava pokojnika je na zapadu. U jednom dječijem grobu je bio priložen novčić mletačka gazeta (gazetta) kovan poslije 1710. godine. Skeletni ostaci nijesu brojni i statistički značajni te ne mogu pružiti podatke o populaciji. Antropološka analiza je rađena na principu životne istorije svakog pojedinca. Stepen očuvanosti pojedinačnih skeleta je različit. Najbolje su očuvani iz primarne sahrane i ima ih 8, od čega su 2 pripadala osobama ženskog pola, a 6 osobama muškog pola. Veći broj individua je iz sekundarne sahrane. Pronađeni su na mjestu na koje su u prošlosti premješteni sa mjesta primarne sahrane. Osteološki ostaci su malobrojni, loše očuvani, fragmentisani, tako da se antropološka analiza svodi na utvrđivanje najmanjeg broja sahranjenih individua. Na čitavom lokalitetu samo je jedna sahrana pojedinačna i to u brodu crkve, što ukazuje na naročit značaj ove osobe u zajednici. Polna i starosna struktura individua kod bolje očuvanih skeletnih ostataka ukazuje da je sahranjeno oko 14 osoba muškog pola u dobi od 30 do 60 godina, 8 osoba ženskog pola u dobi od 20 do 40 godina i 8 djece od fetusa ili novorođenčeta do 15 godina. Od lobanja koje su se mogle izmjeriti, 6 je brahikranih i jedna dolihokrana. Muškarci su visoki od 171,6 do 188,6 cm, što ih svrstava u visok do veoma visok tip. Dvije žene visine 158,3 i 165,1 cm su svrstane u srednji i veoma visok tip. Patološke promjene na skeletnim ostacima i zubima govore o bolestima, povredama, anatomskim varijacijama i poremećajima u ishrani. Utvrđeni su tragovi skorbuta, cista, osteom, Cribra orbitalia, zakrivljen femur, osteomalacija i poremećaj karlice izazvan porođajima. Otkrivena je jedna nemetrička varijacija na lobanji u vidu ekstra koščice. Na zubima su konstatovani kamenac, karijes i abrazije različitog stepena i mehaničko oštećenje zuba uslijed neke aktivnosti. Na skeletima postoje i prelomi, a posjekotine i puščano olovno zrno upućuju na borbe. Životinjske kosti otkrivene u kripti i grobovima potiču vjerovatno iz vremena pljačke grobova, pripadaju domaćim vrstama (ovca, goveče, svinja i pas) i predstavljaju pretežno ostatke hrane. Mali je broj primjeraka, ali se može pretpostaviti pripadnost ovce srednje krupnoj i govečeta relativno sitnoj pasmini.