Sveti Stefan, manji srednjovjekovni utvrđeni grad, istočno od Budve. Opasan zidinama, izgrađen je na hridini zašloj duboko u more, koja je uskim sprudom povezana sa kopnom, što je čini poluostrvom. Sveti Stefan se prvi put spominje u istorijskim izvorima 1442. u vezi sa sukobom Radiča Paštrovića sa hercegom Stjepanom Vukčićem Kosačom (1435–1466). Naime, i prema određenim izvorima ovaj grad-tvrđava je nastao u XV v., kada su sredstva za njegovu izgradnju zaplijenjena od Osmanlija, a svako od dvanaest paštrovskih plemena je podiglo po jednu kuću. Utvrđenje se s vremenom ojačavalo kulama i odbrambenim bedemima s puškarnicama, a naselje se uvećavalo i postalo gradić, trgovački i politički centar Paštrovića. Visoke zidine sa kulama i velikim brojem puškarnica sačuvale su se do danas, dok je ulaz bio zaštićen masivnim, pokretnim vratima, koja su se spuštala i dizala uz pomoć lanaca. Sveti Stefan je služio kao dobro sklonište i baza za gusarske poduhvate, u koje su se paštrovski pomorci ponekad upuštali, napadajući turske i dubrovačke lađe. Nekoliko stotina godina Sveti Stefan je bio sjedište Paštrovića. U njemu je zasjedao i donosio odluke paštrovski sud – bankada, zato se gradić u starim zapisima i naziva „mjesto od pravde”. Postepenim naseljavanjem broj novosagrađenih kuća dostigao je brojku od stotinu, dok je u vrijeme najvećeg ekonomskog uspona, brojao oko četiri stotine stanovnika. Međutim, usljed teških materijalnih uslova, krajem XIX i početkom XX v., Sveti Stefan je opustio. U potpunosti je iseljen 1955, nakon čega se pristupilo adaptaciji starih kuća za potrebe grada-hotela visoke kategorije. Na Svetom Stefanu postoje četiri crkve, od kojih su tri očuvane, a ostaci četvrte su ponovo otkriveni nakon 50-ak godina, tokom obimne rekonstrukcije grada-hotela, na proljeće 2008. godine. Na najuzvišenijem mjestu, prema pučini, nalazi se crkva, koja je prema predanju sagrađena u doba nastanka samog naselja i ona je posvećena Sv. Stefanu, po kojoj je gradić i dobio svoj naziv. Pored ove, 1885. sagrađena je istoimena, ali i veća crkva. Treća crkva, koja se nalazi u blizini ulaza, posvećena Sv. Preobraženju, podignuta je 1693, što ukazuje i natpis na njenim vratima. Ostaci četvrte crkve, koji se nalaze na isturenoj hridini sjeverozapadnog dijela ostrva, arheološki su ispitani 2009. godine. Crkva je nepravilnog oblika i bez apside, orijentisana u pravcu jugoistok–sjeverozapad, dimenzija 9,8 x 3,7 m, dok su zidovi očuvani u prosjeku do visine od 1,8 m. Tokom arheoloških istraživanja konstatovana su dva kulturna horizonta. Starijem kulturnom horizontu najvjerovatnije pripada pravougaona crkva, odnosno kapela sa nekropolom, koju čine dječiji grobovi. Kapela predstavlja oltar mlađe faze crkve, dimenzija 4,3 x 2,3 m, a dječiji grobovi su pronađeni ispod poda naosa mlađe građevine. Naos crkve je nepravilnog pravougaonog oblika, dimenzija 4,25 x 3,2 m. Unutrašnji zidovi crkve su omalterisani krečnim malterom i dobro očuvani. Stariji kulturni horizont moguće je nastao tokom XVII–XVIII v., pošto postoje pretpostavke da je tada u Paštrovićima harao šarlah, što može biti uzrok nastanka ove male kapele sa grobovima. Pretpostavka o vremenu nastanka kapele u XVII–XVIII v. poklapa se i sa datovanjem jednog pronađenog medaljona, koji pripada istom periodu. Položaj grobova i način njihovog formiranja upućuju na to da su nastali u kratkom vremenskom roku, i da je prirodna hrid, na kojoj je podignuta kapela, uslovila nepravilne položaje nekih od njih. Činjenica da crkva nema apsidu navodi na pomisao da su njena veličina i izostanak apside bili uslovljeni profanim objektom na koji se naslanjala (objekat poznat po nazivu „manastirska kuća”) i samom konfiguracijom terena, ali da je zadovoljavala potrebe svoje prvobitne funkcije u ulozi kapele. Drugi kulturni horizont pripada mlađoj fazi crkve, koja je proširena sa naosom i u tim gabaritima je možemo i danas sagledati. Naime, kraljica Marija Karađorđević je otkupila ovu kapelu, koju je proširila i od nje sačinila dvorsku crkvu posvećenu Sv. Aleksandru Nevskom, koja je osveštana 3. jula 1938, čime je vezana za dvorski kompleks na Miločeru. Tokom rekonstrukcije Svetog Stefana, crkva je obnovljena prije nešto više od decenije.